Twee kalenders
Volgens de sterrenkundige (astronomische) kalender begint de winter meestal op 21 december, soms op 20 of 22 december. Op de eerste dag van de winter staat de zon loodrecht boven de Steenbokskeerkring. Dat is ook de kortste dag van het jaar, en de zon staat dan het laagst boven de horizon.
Voor meteorologen en klimatologen begint de winter op 1 december en duurt hij precies drie kalendermaanden, tot en met 28 of 29 februari. Zo is de herfst meteorologisch al op 1 september begonnen, terwijl de astronomische herfst rond 21 september begint.
Waarom rekenen weerkundigen anders?
Om praktische redenen en volgens internationale afspraak. Doordat de seizoenen steeds op de eerste van de maand beginnen en allemaal drie maanden duren, kunnen ze onderling worden vergeleken. Zo bestaat de zomer uit de drie warmste maanden (juni, juli en augustus) en de winter uit de drie koudste (december, januari en februari). De lente en de herfst zitten daartussenin.
Het idee is niet nieuw. De Societas Meteorologica Palatina, een van de eerste internationale weerorganisaties, besloot in 1780 onder leiding van de Duitse keurvorst Karl Theodor om steeds drie opeenvolgende kalendermaanden als een seizoen te beschouwen.
Waarom verschilt de astronomische datum soms?
De astronomische seizoenen zijn gebaseerd op de positie van de aarde ten opzichte van de zon. De schuine stand van de aardas veroorzaakt de seizoensverschillen. Dat de datum een dag kan schuiven komt volgens het KNMI door het oneven aantal dagen van het tropisch jaar, waarop de kalender is gebaseerd, en door de schrikkeldag.
Voor sommige berekeningen is winter langer
Voor bepaalde statistieken kijkt het KNMI verder dan drie maanden. Bij het koudegetal van Hellmann telt ook de kou van de voor- en nawinter mee, dus van november en maart.
Kortste dag, maar niet de vroegste zonsondergang
Wie denkt dat op de kortste dag de zon het vroegst ondergaat, heeft het mis. Hoe dat zit lees je in ons artikel over de zonsondergang in december. Wat er in de winter gemiddeld gebeurt met de temperatuur en de kans op een strenge winter, lees je in ons artikel over winterverwachtingen.