Wat is gevoelstemperatuur?
In de wind voelt het een stuk kouder aan dan uit de wind. Dat verschijnsel heet windchill of gevoelstemperatuur. Het gaat om warmteverlies: de gevoelstemperatuur geeft aan bij welke temperatuur zonder wind een mens ongeveer evenveel warmte zou verliezen. Het verschil tussen de gemeten luchttemperatuur en de gevoelstemperatuur is een maat voor het extra warmteverlies.
Zo wordt hij berekend
Het KNMI gebruikt de JAG/TI-methode, een in Canada ontwikkelde formule. Ook de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en IJsland gebruiken die. De methode is wetenschappelijk onderbouwd en gebaseerd op het warmtetransport van het lichaam naar de huid. Volgens het KNMI staat de index dichter bij de menselijke ervaring van warmteverlies dan andere methodes.
De gevoelstemperatuur wordt berekend uit een combinatie van de luchttemperatuur en de gemiddelde windsnelheid. Het getal geldt voor een gezond, volwassen en wandelend persoon van gemiddelde lengte.
De zon en de wind in je rug
De zon speelt geen rol in de berekening. Toch voelt het bij zonnig weer minder koud aan dan de gevoelstemperatuur doet vermoeden. Dat geldt ook als je met de wind in de rug loopt.
Niet voor je auto of je fiets
Gevoelstemperatuur bestaat alleen voor mensen. Voor machines, gewassen, het antivries in je auto of kwik geldt hij niet, en je kunt hem niet met een thermometer meten. De wind beïnvloedt wel de snelheid waarmee iets afkoelt. Daarom bevriezen waterleidingen en verwarmingselementen sneller als het bij vorst ook hard waait.
Wanneer waarschuwt het KNMI?
- Code geel bij een gevoelstemperatuur vanaf -15 °C. Advies: bedek je huid, draag genoeg kleding en blijf zoveel mogelijk uit de wind. Bij lange tijd in de kou is er kans op onderkoeling.
- Code oranje bij extreme, doordringende kou: minstens een uur gevoelstemperaturen onder de -20 °C. Blote huid kan al bevriezen als je een paar uur zonder bescherming in de kou bent.
- Code rood is het weeralarm. Er is dan grote kans op onderkoeling, waardoor je bewusteloos kunt raken. Het advies is: blijf binnen.
Steeds zeldzamer
Door de opwarming van de aarde komen lage gevoelstemperaturen steeds minder voor. Een gevoelstemperatuur van -15 graden of lager kwam in het winterseizoen eind 19e eeuw bijna elk jaar voor in De Bilt, tegenwoordig nog maar eens in de 10 jaar. Onder de -20 graden was altijd al vrij zeldzaam: eind 19e eeuw eens per 5 jaar, tegenwoordig nog maar eens in de 100 jaar.
De laagste gevoelstemperatuur in Nederland die volgens de huidige methode minstens een uur duurde tussen 1961 en 2025 was -25,5 graden, in 1987.
Op elke plaatspagina van Dagweer vind je de actuele temperatuur en de wind.